است كه نظر به اجنبيّه باشد و در اين فرض ، مبالغه در تحريم نظر به حدّى آشكار است كه محتاج به توضيح نيست ، با اين‌كه مقدّمه عقلى است و خارج است از وظيفهء شرع ، بلكه شارع را كافى است همان ايجاب نفس ذى المقدمه ؛ پس تعرّض شرع امرى را كه از حدود وظيفهء او خارج است كه مقدّمه باشد ، دليل متقنى است بر منتها درجهء اعتناى به اصل واجب و نفس ذى المقدمه كه حرمت نظر باشد . و ثامنا تعبير يغضوّ با آن‌كه ممكن بود تعبير نمودن به « لا تنظروا » خود كاشف است از شدّت مبالغه در ترك ؛ يعنى چشم‌ها را برهم بپيچد ، مبادا چشم شما بيفتد ؛ و اين نحو از استعمال شايع است در مقام مبالغه نمودن ؛ چه در عرف عجم و يا عرب ؛ چنانچه روايت شده در روز قيامت منادى از بطنان عرش ندا كند : اى جماعت اهل محشر ! غضّوا أبصاركم حتى تمرّ بنت حبيب الله الى قصرها ؛ « 1 » چشم‌ها را برهم بپيچيد تا بگذرد دختر پيغمبر خدا و از محشر برود به سمت قصر خود در بهشت . لا تنظروا نگفته ؛ شايد براى اين است كه امر به بستن چشم منع مىكند از نظر نمودن قطعا به خلاف نهى از خود نظر . ابن اثير در نهايهء خود مىگويد : غمض طرفه ، اى كسّره و أطرق و لم يفتح عينه ؛ يعنى چشم را شكستن و به زير افكندن و بالاخره باز نكردن . و اين معنا كاملا منع مىكند انسان را از رؤيت هيكل زن و لو در چادر ، و نظر به رنگ چادر او و طول و قصر قامتش تا چه رسد به نظر نمودن به صورت و انواع زينتش . پس امر به غضّ بصر دلالتش بر مبالغهء شرع در تستّر و حجاب به درجات بيشتر است از امر به خود حجاب بدون شبهه و ارتياب . و تاسعا آيهء شريفه دلالت واضحه دارد بر چشم‌پوشى از وجه و كفّين ؛ چه رسد به بدن و ساير جوارح تن ؛ به اعتبار شأن نزول آيهء شريفه ؛ زيرا محمّد بن يعقوب كلينى در كافى به سند خود از امام محمّد باقر عليه السلام روايت مىنمايد كه فرمود : جوانى از انصار در كوچه‌هاى مدينه ، تصادف كرد با زنى كه مقنعهء خود را در پس گوش خود بسته ؛ زيرا در آن عصر عادت زنان چنين بود ؛ و چون آن زن از پهلوى آن جوان عبور نمود ، جوان صورت خود را برگرداند و سپس در پشت سر آن زن نظر مىكرد و در راه خود مىرفت . به ناگاه بر سر كوچه‌اى رسيد و پاره‌اى استخوان و يا شيشه‌اى بر ديوارى بود ، بر طرف صورت او برخورد و فرورفت ؛ و خون جارى گشت و با اين حال به خدمت رسول الله صلى الله عليه و آله و سلّم آمد ، قضيه را بيان نمود . در آن وقت ، اين آيهء شريفه « قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ . . . » نازل گرديد . « 2 » از شأن نزول و مورد شمول آيه چنين مستفاد مىشود كه جوان شهوى ، حق ندارد

--> ( 1 ) . بحار ، ج 7 ، ص 335 ؛ ج 8 ، ص 53 ، 68 ( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 30 ؛ تفسير البرهان ، ج 4 ، ص 59 ( ذيل آيه ) .